ABD, yörüngede 'uzay kontrol silahları' bulundurduğunu açıkladı

ABD Hava Kuvvetleri Bakanı Troy Meink, 14 Eylül 2026'da ABD Uzay Kuvvetlerinin yörüngede "uzay kontrol silahları" bulundurduğunu kamuoyuyla paylaştı. Açıklamayı ertesi gün ABD Uzay Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Douglas Schiess de doğruladı. Ancak söz konusu sistemlerin türü, sayısı, hangi yörüngelerde konuşlandırıldığı ve kinetik nitelik taşıyıp taşımadığı kamuoyuyla paylaşılmadı.

Belirsizlik stratejik bir tercih

Savunma analisti Arda Mevlütoğlu, açıklamanın öneminin yeni bir silah platformunun duyurulmasından değil, ABD'nin daha önce büyük ölçüde örtülü tuttuğu yörünge muharebe kabiliyetlerini artık açık biçimde caydırıcılık söyleminin parçası haline getirmesinden kaynaklandığını vurguladı. Meink'in sistemlerin teknik niteliğini açıklamamasının ise kabiliyetin kendisinden çok belirsizliğin caydırıcı değerinden yararlanma amacı taşıdığına işaret ettiği değerlendiriliyor.

ABD Uzay Kuvvetlerinin 2025'te yayımladığı doktrinde uzay kontrolü; dost kuvvetlerin uzayı kullanma serbestisini korurken rakibin aynı imkânlardan yararlanmasını engellemeye yönelik kinetik ve kinetik olmayan faaliyetlerin bütünü olarak tanımlanmıştı. Bu çerçeve yörünge harbi, elektromanyetik harp, siber faaliyetler ile rakip uzay sistemlerinin bozulması veya işlevsiz bırakılmasını kapsıyor.

Yarış en az 10 yıldır sürüyor

Analistlere göre bu açıklama uzayda yeni bir silahlanma yarışının fitilini ateşlemekten ziyade süregelen rekabeti daha açık ve operasyonel bir zemine taşıyor. Çin, eş-yörünge operasyonlarına yoğun yatırım yaparken SJ-21 uydusunun 2022'de kullanım dışı bir uyduyu yakalayıp farklı bir yörüngeye taşıması bu kabiliyetin somut göstergesi olarak öne çıktı. 2024'te beş Çin uydusunun koordineli yakınlaşma manevrası ABD tarafından "uzayda it dalaşı" olarak nitelendirilmişti.

Rusya ise elektronik harp ve uydusavar teknolojilerde farklı bir rota izliyor. Kasım 2021'deki Nudol füze testinde Cosmos-1408 uydusu vurulmuş ve yaklaşık 1.500 takip edilebilir enkaz parçası yörüngeye saçılmıştı. Washington ayrıca Moskova'yı nükleer yük taşıyabilecek bir uydusavar sistem geliştirmekle suçluyor; Rusya bu iddiaları reddediyor. Konu 2024'te BM Güvenlik Konseyi'ne taşınmış ancak bağlayıcı yeni bir düzenleme oluşturulamamıştı.

ABD'nin uzay stratejisindeki dönüşüm

Son on yılda ABD'nin uzay savunma anlayışı, uyduları pasif biçimde korumaya dayalı yaklaşımdan uzayın aktif olarak kontrol edilmesine doğru kaydı. 2019'da bağımsız Uzay Kuvvetlerinin kurulması bu süreçte dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. 2024-2025 döneminde ise "uzay üstünlüğü" ve "uzay kontrolü" kavramları resmi askeri doktrinin merkezine yerleşti. Washington açısından yörüngedeki silahların ilan edilmesinin, Çin ve Rusya'ya ABD uydularına yönelik olası bir saldırının karşılıksız kalmayacağı mesajını vererek caydırıcılığı pekiştirmesi hedefleniyor.