Faşir'in düşüşünün birinci yılında: 6 bin ölü, 70 bin kişilik hayalet şehir

Kuzey Darfur'un başkenti Faşir, 18 aylık kuşatmanın ardından 26 Ekim 2025'te Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) kontrolüne geçmişti. Sudan ordusunun Darfur'daki son büyük kalesi olarak bilinen kentin düşmesinin üzerinden bu hafta bir yıl geçti. Geride kalan tablo, uluslararası toplumun büyük ölçüde seyirci kaldığı ağır bir insani felakete işaret ediyor.

İlk üç günde en az 6 bin kişi katledildi

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi verilerine göre kentin düştüğü ilk üç günde en az 6 bin kişi hayatını kaybetti. Yale Üniversitesi İnsani Araştırma Laboratuvarının incelediği uydu görüntüleri, ilk 24 saat içinde toprağa yayılan cansız insan bedenlerini gözler önüne serdi. BM Güvenlik Konseyi Sudan Yaptırımlar Komitesi ise "Ebu Lulu" lakaplı bir HDK komutanının, canı bağışlansın diye yalvaran insanları öldürürken çektiği görüntüleri raporlarına geçirdi. BM Sudan için Uluslararası Bağımsız Araştırma Misyonu, Şubat 2026'da açıkladığı bulgularda HDK'nin El-Faşir'deki eylemlerinin Zagava ve Fur halklarına yönelik soykırım izleri taşıdığı sonucuna vardı; misyona göre bu eylemler, hukuken soykırım suçunu oluşturan temel fiillerden en az üçünü barındırıyordu.

Savaş öncesi bir milyon kişilik kentte 70 bin kişi kaldı

Uluslararası Af Örgütü'nün 23 Ekim 2026 tarihli raporu, bir yılda yaşanan yıkımı rakamlarla ortaya koyuyor. Savaş öncesinde nüfusu bir milyonu aşan Faşir'de bugün 70 binden az insan yaşıyor. Bu yaz şehirden kaçabilenler, keyfi alıkoyma, işkence ve zorla çalıştırma uygulamalarını anlatıyor. Haziran ayında kente dönen bir Faşirli durumu şu sözlerle özetledi: "Benim bildiğim Faşir artık yok." Af Örgütü'nün topladığı kanıtlar, HDK'nin sivillerin güvenle dönebileceği yönündeki iddialarını çürütüyor. Örgütün "Hatim" adını verdiği 38 yaşındaki bir adam, 2026'nın bahar aylarında eşyalarını almak için döndüğü kentte HDK mensuplarınca alıkonularak bir okula götürüldüğünü, çoğunluğu kadınlardan oluşan yaklaşık 300 kişiyle birlikte dört ay boyunca tutulduğunu ve kaçmaya çalıştığında açık yaralarına rağmen dövüldüğünü aktardı.

Dış destek ağı ve BAE bağlantısı

BM Bağımsız Araştırma Misyonu'nun Eylül 2026 raporu, yabancı silah, insansız hava araçları ve personelin her iki tarafın da askeri kapasitesini artırdığını saptadı. Raporda, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) merkezli faaliyet gösteren veya BAE ile bağlantılı kişi ve kuruluşların HDK'ye destek sağlamada önemli rol oynadığı belirtildi. Yük sevkiyatlarının ve yabancı paralı askerlerin Somali'nin Puntland bölgesindeki Bosaso limanı, Libya'daki Kufra ve Bingazi ile Çad üzerinden taşındığı kaydedildi. Libya'da eğitilen HDK mensuplarının Zemzem kampı ve Faşir saldırılarında yer aldığı, şehrin düşüşü öncesinde ve sonrasında ise kent çevresinde Kolombiyalı paralı askerlerin bulunduğu da raporun bulgular arasında yer aldı. BAE tüm bu iddiaları reddediyor. Öte yandan BM İnsan Hakları Ofisi, Ekim 2026'nın ilk üç haftasında hem Sudan ordusuna hem de HDK'ye atfedilen insansız hava aracı saldırılarında en az 306 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

SETA dış politika araştırmacısı Dr. Tunç Demirtaş, AA Analiz için kaleme aldığı değerlendirmede, dış destekle beslenen bu savaşın uzaktan yapılan üzüntü bildirimleriyle sona ermeyeceğini vurgulayarak adım atma gücünü elinde bulunduran aktörlere somut baskı uygulanması gerektiğinin altını çizdi.