TDT Ankara Zirvesi: 34 yılda hayalden somut işbirliğine

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin 103. kuruluş yıl dönümü kutlamalarıyla eş zamanlı olarak 29-30 Ekim tarihlerinde Ankara'da düzenlendi. Hacı Bayram Veli Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Fırat Purtaş, Anadolu Ajansı için kaleme aldığı analizde zirvede öne çıkan gelişmeleri ve Türk dünyası bütünleşmesinin ulaştığı noktayı değerlendirdi.

Kültürden ekonomiye geniş katılım

Zirve yalnızca devlet başkanları düzeyinde bir toplantıyla sınırlı kalmadı. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası ev sahipliğinde düzenlenen TDT Cumhuriyet Bayramı Konseri'nde Türk cumhuriyetlerinden gelen 400 sanatçı aynı sahnede buluştu; 10 binin üzerinde seyirci salonu doldurdu. Aynı tarihlerde Türk Tarih Kurumu'nun düzenlediği 20. Türk Tarih Kongresi ile Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı'nın ev sahipliği yaptığı Türk Dünyası Diyalog Forumu da Türk dünyasından akademisyen ve aydınları bir araya getirdi.

34 yıllık sürecin dönüm noktaları

Purtaş'ın analizine göre bu zirve, 34 yıl önce aynı kentte başlatılan sürecin devamı niteliğinde. İlk Türk dünyası liderler zirvesi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 29-30 Ekim 1992'de Ankara'da gerçekleştirilmişti. O toplantıda dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal ve Başbakanı Süleyman Demirel ev sahipliği yaparken Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Özbekistan'ın liderleri bir araya gelmişti. 2009'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile çok taraflı işbirliğine kurumsal boyut kazandırıldı; 2021 İstanbul Zirvesi'nde ise yapının adı Türk Konseyi'nden Türk Devletleri Teşkilatı'na dönüştürüldü ve Türk Dünyası 2040 Vizyonu kabul edildi.

Bağlayıcı kararlar ve kurumsal derinleşme

Ankara Zirvesi'nde kurumsallaşmanın pekiştirilmesi ve bütünleşmenin derinleştirilmesi vurgusu ön plana çıktı. TDT bünyesinde ticaret, gümrük, ulaştırma, eğitim, turizm ve enerji dahil 60'ı aşkın alanda işbirliği faaliyetleri yürütülüyor. Analize göre alınan kararların takibi ve icrası aşamasında yaşanan güçlüklerin aşılması için ekonomi, ticaret, ulaştırma ve milli eğitim gibi icracı bakanlıkların daimi temsilcilerini kapsayan uzmanlaşmış organların kurulması gerekiyor.

163 maddelik sonuç bildirisi ve dönem başkanlığı

Zirvede dönem başkanlığı Azerbaycan'dan Türkiye'ye devredildi. 163 maddelik sonuç bildirisinde Azerbaycan dönem başkanlığı döneminde hayata geçirilen projeler değerlendirilirken Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayacak "Büyük Türk Dili Yapay Zeka Modeli"nin geliştirilmesi gibi yeni hedefler de belirlendi. Purtaş, TDT'nin yalnızca kültürel işbirliğiyle sınırlı olduğu yönündeki değerlendirmelerin jeopolitik, ticari ve güvenlik alanlarında katedilen somut ilerlemeyi göz ardı ettiğini vurguladı.