İran, ABD ile savaşı bitirmek için 7 günlük plan önerdi

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu toplantıları kapsamında düzenlediği basın toplantısında, Tahran'ın Washington'a yedi günlük bir barış planı sunduğunu duyurdu. New York Times'ın haberine göre plan; çatışmaların durdurulmasını, Hürmüz Boğazı'nın yeniden trafiğe açılmasını ve kapsamlı nükleer müzakerelerin başlatılmasını kapsıyor.

Planın ayrıntıları

Erakçi, teklifin koşullarını şöyle özetledi: Yedi gün boyunca Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların durması, ABD'nin en az 12 milyar dolar olduğu tahmin edilen dondurulmuş İran fonlarını serbest bırakması, İran petrolüne yönelik yaptırımları kaldırması ve deniz ablukasına son vermesi gerekiyor. Bu adımların tamamlanmasının ardından yedinci günün sonunda Hürmüz Boğazı açılacak ve nükleer müzakereler derhal başlayacak. Bakan, söz konusu teklifin haziran ayında varılan ancak kısa sürede çöken mutabakat zaptıyla büyük benzerlik taşıdığını ve Washington'un onay vermesi halinde anında hayata geçirilmeye hazır olduğunu vurguladı. Erakçi ayrıca bir anlaşmaya ABD ara seçimlerinden önce ulaşılmasının her iki taraf açısından daha uygun olacağını belirtti.

Washington'dan temkinli yanıt

Görüşmeler konusunda bilgi sahibi olan bir Amerikalı yetkili, yönetimin arabulucular kanalıyla olumlu ve yapıcı temaslar sürdürdüğünü, ancak ABD'nin bir uzlaşıya varmak için acele etmeyeceğini ifade etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise daha önce Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen üç saatlik görüşmenin sonuçsuz kaldığını açıklamıştı. Buna karşın Erakçi, 22 Eylül'de ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Katar üzerinden mesaj alışverişinde bulunmuş; bu teması "verimli" olarak nitelendirmişti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de yeni görüşmelerin yakın olduğunu duyurdu. Erakçi'nin New York'taki temaslarını 28 Eylül'e kadar sürdüreceği belirtildi.

Gerilimli arka plan

Diplomatik teklif, iki liderin BM kürsüsünden sert mesajlar verdiği bir ortamda gündeme geldi. ABD Başkanı Donald Trump anlaşma sağlanamazsa İran'ı "yok etmekle" tehdit ederken, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ülkesine zorbalık yapılamayacağını söyledi. İki ülke, şubat ayı sonlarında ABD ve İsrail'in İran'ın dini lideri Ali Hamaney ile askeri komuta kademesine yönelik hava saldırıları düzenlemesiyle başlayan çatışmanın yaklaşık yedi aydır içindedir. Savaş; küresel petrol, enerji ve gıda fiyatları üzerinde geniş çaplı baskı oluşturuyor. Yaptırımlar, yüksek enflasyon, ilaç sıkıntısı ve ticari aksamalar nedeniyle İran ekonomisinin de ağır bir baskı altında olduğu vurgulandı.

Analistler ne diyor?

Crisis Group İran Projesi Direktörü Ali Vaez, teklifi "akıllıca bir hamle" olarak değerlendirdi. Vaez'e göre plan, kamuoyunda destek bulmayan bir savaşı bitirip ara seçimler öncesinde enerji fiyatlarını düşüreceği için Trump açısından cazip; aynı zamanda İran'ın lehine koşulları da yeniden masaya taşıyor. Trump'ın birincil hedefinin İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek olduğu ve bunu ya diplomatik bir uzlaşıyla ya da yeni saldırılarla gerçekleştireceğini belirttiği aktarıldı.