Şi-Trump zirvesinde 'yapıcı istikrar' mesajı, somut adım sınırlı kaldı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 11 yıllık aranın ardından ABD'ye gerçekleştirdiği ziyarette Başkan Donald Trump ile kapsamlı bir zirve yaptı. Sembolik açıdan yoğun geçen buluşma, somut çıktılar bakımından sınırlı kaldı; iki ülkenin ekonomi heyetleri, gümrük tarifeleri ve ihracat kontrollerine ilişkin geçici uzlaşmanın süresini 10 Kasım'dan Ocak 2027'ye uzatmayı kararlaştırdı.

Andrews'ta alışılmadık karşılama

Trump ve eşi Melania, Şi ile eşi Pıng Liyüen'i Maryland eyaletindeki Andrews Hava Üssü'nde bizzat karşıladı. Bir devlet başkanının misafirini havaalanında şahsen karşılaması yaygın diplomatik teamüllerin dışında değerlendirilen bu jest, Washington'ın Pekin ile ilişkilere verdiği önemi ve Çin'in küresel ağırlığının kabulünü simgeleyen bir adım olarak yorumlandı. Trump, görüşmeler öncesinde Çin ile "birlikte çalışmaya devam edeceklerini" belirterek, "Bugün alacağımız kararlar, önümüzdeki on yıllar boyunca barış ve refahı teşvik edebilir." dedi.

'Tukidides Tuzağı'na ortak gönderme

Zirvenin siyasi mesajı, iki ülkenin "yapıcı stratejik istikrar" formülü etrafında şekillendi. Bu formül, Trump'ın mayıs ayında Çin'e yaptığı ziyarette de iki lider tarafından benimsenmişti. Şi, cepheleşme yerine işbirliğini savunarak, "Çin ve ABD, işbirliğinden kazanacak, cepheleşmeden kaybedecektir. Rekabetten kaçınmamıza gerek yok ancak bu sağlıklı olmalı, sınırlar içinde tutulmalı." diye konuştu. Çin lideri, iki ülke arasındaki "hakim güç-yükselen güç" gerilimini tanımlamak için kullanılan "Tukidides Tuzağı" kavramına bir kez daha atıfta bulunarak ordular arasındaki diyaloğun ve kriz iletişim mekanizmalarının güçlendirilmesi çağrısını yineledi.

Yapay zeka diyaloğu başlıyor

Zirvenin öne çıkan başlıklarından biri yapay zeka oldu. Zirve öncesinde New York'ta bir araya gelen iki ülkenin ekonomi heyetleri, yapay zekanın oluşturabileceği risklere karşı bilgi paylaşımını ve erken uyarı mekanizmalarını kapsayan bir "yapay zeka diyaloğu" başlatma konusunda mutabık kaldı. ABD'nin yapay zeka güvenlik risklerinin kontrolüne, Çin'in ise daha kapsamlı bir küresel yönetim çerçevesine odaklandığı yaklaşım farkı, bu diyaloğun önünde bugüne dek engel oluşturuyordu. Şi, iki ülkenin birbirinin güçlü yönlerini öne çıkararak riskleri birlikte önleyebileceğini ve yapay zekada insan kontrolünün korunması gerektiğini vurguladı.

Tayvan ve bölgesel krizler masada

Şi, Tayvan konusunda Çin'in tutumunu yineleyerek Washington'dan "Tayvan'ın bağımsızlığı konusunda doğru duruşa sahip olmasını" istedi. Trump yönetiminin Ada'ya yönelik silah satışlarından rahatsızlığını dile getiren bu çağrı, ABD-Çin ilişkilerinde kronik bir gerilim noktası olmayı sürdürüyor. İki lider ayrıca Orta Doğu, Ukrayna ve Kore Yarımadası'ndaki gelişmeleri de ele aldı. Şi, ABD ve İran'ın diyalog yoluyla nükleer sorun dahil kapsamlı bir anlaşmaya ulaşmalarını dilediğini ifade etti.