Avrupa'da petrol şirketlerine ek kar vergisi tartışması kızışıyor

Orta Doğu'daki çatışmanın tetiklediği küresel enerji şoku, Avrupa'da petrol şirketlerinin rekor karlarına yönelik ek vergi tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Almanya, İtalya, Avusturya, Polonya, Portekiz ve İspanya'dan oluşan altı Avrupa Birliği üyesi ülke, AB Konseyi dönem başkanlığını yürüten İrlanda'ya ortak mektup göndererek konunun 19 Eylül'de Dublin'de yapılacak AB Gayriresmi Maliye Bakanları Toplantısı'nın (ECOFIN) gündemine alınmasını talep etti.

Rafineri karları tarihi seviyelere ulaştı

Çatışma bölgelerinden yapılan işlenmiş ürün ihracatının sekteye uğraması, Batı pazarında hazır yakıt arzını ciddi biçimde daralttı. Bu arz sıkışıklığı, büyük petrol şirketlerinin rafineri kollarındaki kar marjlarını tarihi seviyelere taşıdı. İngiliz enerji devi Shell'in yılın ikinci çeyreğindeki karı yüzde 130 artışla 9,84 milyar doları aşarken, bp'nin karı yüzde 150 yükselerek 5,73 milyar dolara, Fransız TotalEnergies'in düzeltilmiş net karı ise yüzde 67 artışla 6 milyar dolara çıktı. S&P 500 verilerine göre enerji sektörü, yıllık bazda yüzde 135,3'lük kar büyümesiyle diğer tüm sektörleri geride bıraktı.

200 milyar avroluk potansiyel gelir

Avrupa Komisyonu ve Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, kıta genelinde uygulanacak koordineli bir ek kar vergisi yaklaşık 200 milyar avroluk kaynak üretebilir. Uluslararası yardım kuruluşu Oxfam ise büyük altı petrol şirketinin küresel piyasalarda günde ortalama 37 milyon dolar fazladan kar elde etmeye devam edeceğini öngörüyor. Enerji uzmanları, bu rekor karların üç temel etkenle açıklandığını belirtiyor: Hürmüz Boğazı'ndaki lojistik tıkanıklık nedeniyle Brent petrolün varil fiyatının 100 doların üzerine çıkması, rafineri marjlarındaki sert yükseliş ve şirketlerin yeni yatırım yerine mevcut fiyat dalgalanmalarından maksimum nakit akışı sağlamayı tercih etmesi.

Ülkeler kendi modellerini devreye soktu

Ortak AB kararı beklenmeden bazı ülkeler ulusal düzeyde adım attı. İngiltere, Kuzey Denizi üreticilerine yönelik enerji karları vergisini yüzde 38'de tutarak toplam vergi yükünü yüzde 65'e çıkardı ve bu geliri dar gelirli ailelerin faturalarını desteklemek için kullandı. İtalya, enerji şirketlerine uyguladığı özel vergiyi yüzde 25'e yükselterek topladığı 20 milyar avroyu aşkın kaynakla pompada akaryakıt fiyatlarını litre başına 30 sent düşürdü. Yunanistan ise elektrik sağlayıcılarına yüzde 90 oranında kriz vergisi uygulayarak elde ettiği 6,8 milyar avroyu doğrudan tüketicilere aktardı.

Dublin zirvesinde uzlaşı belirsiz

Avrupa basınındaki haberlere göre İrlanda, konuyu zirve gündemine almayı kabul etse de AB Komisyonu'nun "ek vergi kararları her ülkenin kendi ulusal yetkisindedir" tutumunu gerekçe göstererek ortak bağlayıcı bir karara mesafeli duruyor. Dublin'deki iki günlük toplantıda bakanların, 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşı döneminde uygulanan geçici kriz vergisi deneyimlerini masaya yatırması ve AB genelinde kalıcı bir yasal çerçeve oluşturulup oluşturulamayacağını tartışması bekleniyor. Öte yandan TotalEnergies gibi bazı Avrupalı üreticilerin petrol üretimine öncelik vermek amacıyla 2050 karbon nötr taahhütlerini esnetmesi, kıtanın yeşil dönüşüm hedefleri açısından ayrı bir tartışma konusu haline geldi.