Körfez ve Rusya kaynaklı arz kaybı motorin fiyatlarını yukarı çekiyor

Körfez ülkelerinin motorin ihracatındaki keskin düşüş ve Rusya'nın rafineri sistemindeki aksaklıklar, küresel motorin piyasasında ham petrol fiyatlarından bağımsız bir arz sıkışıklığı oluşturuyor. Bu gelişme, ithalata bağımlı Türkiye başta olmak üzere pek çok ülkede pompa fiyatlarını yukarı çekiyor.

İki büyük tedarik kaynağı aynı anda zayıfladı

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) eylül ayı Petrol Piyasası Raporu'na göre, Körfez ülkelerinin net motorin ve gaz yağı ihracatı ağustosta günlük ortalama 390 bin varil seviyesinde kaldı. Bu rakam, savaş öncesi seviyenin dörtte birinin biraz üzerinde. Körfez ülkeleri ile Rusya'nın toplam net dizel ve gaz yağı ihracatı ağustosta şubat ayına kıyasla günlük 1,6 milyon varil daha düşük gerçekleşti. Söz konusu ülkeler şubatta küresel deniz yoluyla yapılan petrol ürünü ticaretinin yaklaşık yüzde 45'ini oluşturuyordu.

IEA verilerine göre, normal koşullarda Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü taşınıyor. Boğaz'daki akışların ciddi ölçüde yavaşlaması dizel, jet yakıtı ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) gibi rafine ürünlerde arz kayıplarını artırıyor. Ukrayna'nın Rusya'nın rafineri ve ihracat altyapılarına yönelik saldırılarını yoğunlaştırması da küresel arz kaybını derinleştiriyor.

Rafineri marjları rekor seviyelere çıktı

Motorin fiyatlarının ham petrol fiyatından daha hızlı yükselmesi, rafinerilerin bu ürünü üretmekten elde ettiği marjı da genişletiyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) verilerine göre, 2026'nın ikinci çeyreğinde ABD'de motorin ve jet yakıtı için rafineri marjları bir önceki yılın aynı dönemine göre iki kattan fazla arttı. IEA da ağustosta Atlantik Havzası'ndaki rafineri marjlarının rekor seviyeye ulaşmasında yükselen motorin marjlarının belirleyici olduğunu bildirdi.

Avrupa'daki fiyat artışı da çarpıcı boyutlara ulaştı. Almanya ve Fransa'da 27 Şubat'ta litre başına yaklaşık 1,8 avro olan motorin fiyatı eylül ortasında 2,4 avroya yükseldi. ABD'de ise motorinin galon fiyatı 28 Şubat'taki 3,75 dolar seviyesinden 11 Eylül'de ilk kez 6 doların üzerine çıktı.

Türkiye'de pompa fiyatı 100 liraya dayandı

Motorin fiyatlarının oluşumunda uluslararası ürün fiyatlarının yanı sıra döviz kuru, rafineri çıkış veya ithalat fiyatları, dağıtıcı ve bayi marjları ile vergilerin belirleyici olduğu Türkiye'de pompa fiyatları da hızla yükseldi. 27 Şubat'ta litre başına yaklaşık 60-62 lira seviyesinde bulunan motorin fiyatı eylül içinde 100 lira civarına çıktı. Türkiye'deki motorin fiyatlarının hesaplanmasında Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları referans alınıyor; küresel arz sıkışıklığı ve döviz kuru hareketleri bu fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskıyı sürdürüyor.