Küresel gıda fiyatları yaklaşık 4 yılın en yüksek seviyesinde

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Bankası verilerine göre küresel gıda fiyatları ağustos ayında Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine çıktı. FAO Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta bir önceki aya kıyasla yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi. Endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında fiyat artışı kaydedildi.

Şeker ve buğdayda sert yükseliş

Ürün bazında en sert artış şekerde yaşandı: Şeker fiyatları ağustosta bir önceki aya göre yüzde 11,9 yükselerek Haziran 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu artışta Avrupa Birliği'nde şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi, Asya'daki El Nino etkileri, Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki üretim kayıpları ve Hindistan'ın gümrüksüz ham şeker ithalatı kararı belirleyici oldu. Buğday fiyatları ise Karadeniz'deki ihracat sorunları ve Avrupa'daki kurak hava koşulları nedeniyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 artış gösterdi. Mısır fiyatları yüzde 2,5, tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 yükseldi.

Jeopolitik gerilimler ve iklim baskısı

Küresel gıda piyasaları üzerindeki baskının birden fazla kaynaktan beslendiği görülüyor. Orta Doğu'daki çatışmalar ve Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz üzerinden yapılan sevkiyatlardaki belirsizlikler tedarik zincirlerini zorlarken, Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı'ndaki güvenlik riskleri bazı taşımacılık şirketlerini gemilerini Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönlendirmeye itti. Bu durum yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini artırarak gıda fiyatları üzerinde ek yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Üretim düşüyor, stoklar baskı altında

FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl bir önceki yıla kıyasla yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini öngörüyor. Dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Küresel tahıl stoklarının makul düzeyde bulunmasına karşın üretim ve ticaretteki gerileme piyasalardaki arz endişelerini güçlendiriyor.

Gübre fiyatları da yüksek seyrediyor

Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyatları yılın ikinci çeyreğindeki zirve seviyelerden kısmen gerilemiş olsa da yüksek seyretmeye devam ediyor. Küresel gübre fiyat endeksi haziran-ağustos döneminde yüzde 6,2 düşerek 146,4 puana indi. Ürenin ton fiyatı aynı dönemde yüzde 13,9 gerileyerek 390 dolara inerken, diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artışla 793,5 dolara yükseldi. Dünya Bankası, Orta Doğu'daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına yansımaları nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor.