Petrol ve gıda fiyatları küresel enflasyonu yüksek tutuyor

Jeopolitik çatışmalar, lojistik krizler ve iklim şoklarının eş zamanlı etkisiyle petrol ve gıda arzında yaşanan kırılmalar, küresel enflasyonu kalıcı biçimde yüksek tutmaya devam ediyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Bankası ve uluslararası finans kuruluşlarının verilerinden derlenen bilgilere göre, azalan stoklar ile artan enerji ve navlun maliyetlerinin yarattığı kriz ortamının 2027 yılına kadar sürmesi bekleniyor.

Petrol ve gıda fiyatlarında sert yükseliş

Brent ham petrolün varil fiyatının 114 doları aşması ve ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün 101 doların üzerine tırmanması, küresel enflasyonu doğrudan ve dolaylı yollardan besleyen en büyük etkenler arasında gösteriliyor. Gıda cephesinde ise FAO Gıda Fiyat Endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 1,5 artışla 136 puana yükseldi ve Kasım 2022'den bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı. Endeks, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 5,8 artış gösterirken Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından Mart 2022'de kırılan tarihi rekorun yüzde 14,3 altında kalmayı sürdürdü. Buğday fiyatları 2026'da yüzde 30'dan fazla yükselirken şeker fiyatları tarihi zirveleri gördü, ekmek fiyatları da yukarı yönlü baskı altına girdi.

Lojistik aksamalar ve iklim şokları baskıyı artırıyor

Karadeniz'deki tahıl altyapısına yönelik saldırılar sevkiyatları aksatırken Kızıldeniz'deki güvensizlik ortamı gemileri Afrika çevresindeki daha uzun rotalara yönlendiriyor; bu durum Karadeniz ile Güneydoğu Asya arasındaki navlun fiyatlarını yüzde 50 artırıyor. Hürmüz Boğazı üzerindeki abluka ise gübre ihracatını sekteye uğratarak tarımsal üretim maliyetlerini yüksek tutuyor. Öte yandan 2026 yazında Avrupa genelinde yaşanan aşırı sıcaklar ve kuraklık tarımsal arz beklentilerini olumsuz etkiliyor; Avrupa Merkez Bankası (ECB) tahminlerine göre bu iklim şoku gelecek yıl Avro Bölgesi gıda enflasyonuna 0,3 ila 0,8 puanlık ek yük getirebilir.

Avrupa'da enflasyon yeniden tırmanışta

ECB'nin 20 Ekim'de yayımladığı analize göre Avro Bölgesi'nde yıllık enflasyon eylülde yüzde 3,8 ile son 3 yılın zirvesine çıktı; gelişmiş ülkelerde yıllık ortalama çekirdek enflasyon ise yüzde 2,7'den yüzde 2,9'a yükseldi. Doğal gaz fiyatlarının Orta Doğu'daki savaş öncesi seviyenin iki katını aşması da baskıyı derinleştiriyor. ING analistleri, petrolün varil fiyatının 130 dolara ulaşması ve doğal gaz fiyatlarının mevcut yüksek seviyelerini koruması halinde Avrupa'da genel enflasyonun kış aylarında yüzde 5'i aşabileceğini öngörüyor. Birleşik Krallık'ta ise 2027'nin ocak ayında hane halkı enerji faturalarında yüzde 25'lik sert bir artış bekleniyor.

Analistler, enerji şokunun üretim zincirine gecikmeli yansıdığını vurgulayarak bu durumun enflasyonu yeniden hızlandırabileceğini ve merkez bankalarını faizleri beklenenden daha uzun süre yüksek tutmaya zorlayabileceğini belirtiyor. Artan maliyet baskısı stagflasyon endişelerini de beraberinde getiriyor.