Fransa'nın mali krizi Avro Bölgesi'ni borç sarmalına sürüklüyor

Avro Bölgesi'nin ikinci büyük ekonomisi Fransa, kronik bütçe açıkları, rekor borç stoku ve sokak eylemleriyle derinleşen siyasi krizin eş zamanlı yaşandığı kritik bir dönemden geçiyor. Ekonomistler, Paris'teki bu tablonun İtalya, Belçika ve Yunanistan'a da sıçrayarak Avro Bölgesi genelinde yeni bir borç krizini tetikleyip tetiklemeyeceğini tartışıyor.

Borç stoku 1945'ten bu yana en yüksek seviyede

Fransa Ulusal İstatistik Enstitüsü (INSEE) ve hükümet verilerine göre ülkenin kamu açığı, Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYH) yüzde 5,8'ine ulaşarak Avrupa Birliği'nin (AB) yüzde 3'lük tavan sınırını belirgin biçimde aştı. Toplam nominal borç stoku ise 3 trilyon 596 milyar avro ile tarihi zirveye çıkarak GSYH'nin yüzde 119'una tekabül ediyor; bu oran, Maastricht kriterinin iki katından fazla. Kamu borcunun GSYH'ye oranının 2027'de yüzde 121,7'ye tırmanması öngörülüyor. 2017'den bu yana borç stokuna eklenen 1,3 trilyon avronun yarısından fazlası Kovid-19 salgını ve enerji krizleri kaynaklı harcamalardan kaynaklanıyor.

Faiz ödemeleri eğitim bütçesini geride bıraktı

Küresel sıkılaşma ve yatırımcı güven kaybıyla birlikte 2020'de sıfır seviyelerine yakın seyreden borçlanma faizleri yüzde 4,5'e tırmandı. Fransa'nın yıllık faiz ödemelerinin 65 milyar avroya, yani bütçenin yaklaşık yüzde 7'sine ulaşması bekleniyor. Bu rakamla borç faiz yükü, ülke tarihinde ilk kez ilköğretim ve ortaöğretim harcamalarını geride bırakarak devlet bütçesinin en büyük tekil harcama kalemi konumuna geliyor. Analistler, nominal büyüme oranının borçlanma faizlerinin altında kalmasının Fransa'yı faiz ödemeleri için daha fazla borçlanmayı gerektiren tehlikeli bir "kar topu etkisine" sürüklediği uyarısında bulunuyor.

Kemer sıkma paketi sokakları karıştırdı

Başbakan Sébastien Lecornu liderliğindeki azınlık hükümeti, bütçe açığını 2027'ye kadar yüzde 5'e çekmek amacıyla 54 milyar avroluk bir tasarruf paketi hazırladı. Ancak program sert bir toplumsal dirençle karşılaştı. İtfaiyeciler ve kamu çalışanlarının ardından lise ve üniversite öğrencileri de sokaklara döküldü; bazı okul girişleri barikatlarla kapatılırken çöp konteynerleri ateşe verildi. Eylemlerde şimdiye kadar 170 öğrenci, 65 eğitim personeli ve 600'den fazla kolluk kuvveti yaralanırken 5 binden fazla kişi hakkında yasal işlem başlatıldı. Ülke genelindeki liselerin yaklaşık yüzde 10'una karşılık gelen 400 okulda yüz yüze eğitime ara verildi.

Avro geriledi, kriz komşulara sıçrıyor

Mali tablonun yarattığı güven bunalımı döviz piyasalarına da yansıdı; avro, dolar karşısında yaklaşık 1,5 yılın en düşük seviyesi olan 1,116 sınırına kadar geriledi ve yeni işlem haftasına 1,12 dolarlık psikolojik sınırın altında başladı. Analistler, Fransa'nın yüksek borç yükü ve bütçe açığı nedeniyle maruz kaldığı satış baskısının İtalya, Belçika ve Yunanistan gibi diğer Avro Bölgesi ülkelerine de yayılmaya başladığına dikkat çekiyor. Öte yandan Orta Doğu'daki gelişmelerin petrol ve doğal gaz fiyatlarını yukarı çekmesiyle Fransa'da AB uyumlu yıllık enflasyon eylülde yüzde 2,6'dan yüzde 3,4'e yükseldi; enerji fiyatları aynı dönemde yıllık bazda yüzde 21,2 arttı. Meclis çoğunluğu bulunmayan hükümetin bütçeyi yasalaştırma çabası ise ülkeyi siyasi krizin içinde bırakmaya devam ediyor.