Göçmen kuşlardan toplanan keneler salgın riskine karşı inceleniyor

Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) ile Türkiye'deki dört üniversitenin yürüttüğü uluslararası projede, Afrika ile Avrupa arasında göç eden kuşlardan İstanbul'da toplanan keneler laboratuvar ortamında incelenerek Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) başta olmak üzere çeşitli hastalık etkenlerinin kıtalar arasındaki hareketi araştırılıyor. Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezi'nin (KUISCID) koordinasyonunda yürütülen çalışmaya Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi'nden araştırmacılar katılıyor.

İstanbul'da halkalanan kuşlardan 8 bin kene toplandı

2025 yılının mart ayında başlayan proje kapsamında İstanbul Avcılar'daki Kuş Halkalama İstasyonu'nda göç yolundaki kuşlar yakalanarak halkalanıyor. Kuşların üzerindeki keneler alındıktan sonra hayvanlar yeniden doğaya salınıyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu'ndan Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak, geçen yıl yaklaşık 10 bin kuş halkalandığını ve bu kuşlardan yaklaşık 8 bin kene toplandığını açıkladı. Bacak, "Kuşlar sadece kendileri göç etmiyor, üzerlerinde taşıdıkları parazitleri, özellikle keneleri de bir kıtadan başka bir kıtaya taşıyabiliyor" dedi.

DNA ve RNA analizleriyle patojenler tespit ediliyor

Canlı halde haftada iki kez Marmara Üniversitesi'ne ulaştırılan keneler önce mikroskop altında tür düzeyinde tanımlanıyor. Ardından KUISCID laboratuvarlarında moleküler analizlere tabi tutulan örneklerden DNA ve RNA başta olmak üzere nükleik asitler çıkarılıyor; zenginleştirme ve kütüphane hazırlama işlemlerinin ardından dizileme yapılıyor. Bir örneğin analiz süreci yaklaşık bir ila bir buçuk ayı buluyor. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi'nden Prof. Dr. Ayşen Gargılı Keleş, çalışmanın önemli bir bölümünün tamamlandığını ve son aşamaya gelindiğini belirterek hangi kuş türünün hangi keneyi taşıdığını ve bu kenelerin hangi patojenleri barındırdığını birlikte değerlendirmek istediklerini vurguladı.

Amaç: Salgın öncesinde erken uyarı

Araştırmacılar çalışmanın yalnızca KKKA etkeniyle sınırlı olmadığını, Hyalomma türlerinin yanı sıra Ixodes ve Haemaphysalis gibi farklı kene türlerinin de incelendiğini belirtiyor. Bacak, "Bir hastalık ortaya çıktıktan sonra onu araştırmak değil, daha erken dönemde hangi etkenlerin nereden nereye taşındığını görmeye çalışıyoruz" diye konuştu. Proje, insan, hayvan ve çevre sağlığını bütüncül biçimde ele alan "One Health" yaklaşımı çerçevesinde yürütülüyor. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde farklı mevsimlerde ve yıllarda toplanan örneklerin karşılaştırılmasıyla hastalık etkenlerinin hareketine ilişkin kapsamlı bir veri seti oluşturulması hedefleniyor.