IAC 2026'da astronotlar uzay uçuşlarının risklerini tartıştı

Antalya NEST Kongre Merkezi'nde devam eden 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde (IAC 2026), dünyanın önde gelen uzay ajanslarından ve özel şirketlerinden astronotlar bir araya gelerek insanlı uzay uçuşlarının güvenliğini masaya yatırdı. Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ile SAHA İstanbul'un ev sahipliğinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda gerçekleştirilen kongre kapsamında düzenlenen oturumun başlığı dikkat çekiciydi: "Uzay Uçuşları Artık İnsanlar İçin Güvenli mi?"

Türkiye'nin ikinci astronotundan kronik hastalık değerlendirmesi

Uzay Kaşifleri Derneği Başkanı ve Kanadalı astronot Julie Payette'in yönettiği oturuma Türkiye'nin ikinci astronotu Tuva Cihangir Atasever de katıldı. Atasever, bilişim ve aviyonik teknolojilerindeki gelişmelerin uzay uçuşlarındaki risklerin daha etkili biçimde yönetilmesine olanak tanıdığını vurguladı. Mikro yer çekiminin insan vücudu üzerindeki etkilerinin artık daha iyi anlaşıldığını belirten Atasever, bu etkileri azaltmaya yönelik yöntemlerin geliştirilmesinin uzay uçuşlarına katılımı genişletebileceğini söyledi. Geçmişte astronot seçiminde uygulanan katı sağlık kriterlerine de değinen Atasever, diyabet gibi kronik hastalıkları bulunan kişilerin sağlık durumlarının güvenli şekilde yönetilebilmesi halinde gelecekte ticari uzay istasyonlarına gidebileceğini kaydetti.

Yapay zeka ve ekip çalışması ön planda

Axiom Space İnsanlı Uzay Uçuşları Kıdemli Başkan Yardımcısı ve başastronot Michael Lopez-Alegria, yapay zekanın uzay araçlarındaki olası arızaları önceden saptamak ve sorunlara karşı önlem almak amacıyla kullanılabileceğini belirtti. Mars gibi uzak hedeflere yapılacak yolculuklarda iletişim gecikmelerinin astronotlar için ciddi bir zorluk oluşturabileceğine dikkat çeken Lopez-Alegria, yapay zekanın bu süreçte astronotlara eşlik eden bir sistem olarak değerlendirilebileceğini, ancak insan ilişkilerinin yerini alma riskinin de göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade etti. Vast başastronotu Andrew Feustel ise kontrolsüz risk almanın astronotluk kültüründe kabul görmediğini, uzun mesafeli görevlerde ekip içi ilişkilerin ve birlikte hareket etmenin belirleyici rol oynadığını vurguladı.

Radyasyon ve ruh sağlığı kritik endişeler

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronotu André Kuipers, alçak Dünya yörüngesinden uzaklaşıldıkça uzay enkazı tehditinin azalabildiğini, buna karşın radyasyon gibi farklı risklerin devreye girdiğini açıkladı. Dünya'nın manyetik alanının sağladığı korumadan uzaklaşıldığında görev zamanlamasının dikkatle planlanması gerektiğini belirten Kuipers, yazılım, donanım ve eğitim süreçlerinde çeşitli önlemlerin alındığını da aktardı. Sierra Space Başastronotu Thomas Marshburn ise uzun süreli görevlerde ruh sağlığının korunmasına özellikle dikkat çekti. Astronotların ailelerinden ve alıştıkları yaşamdan uzak kalmalarının psikolojik baskı yarattığını belirten Marshburn, yeterli uyku, düzenli egzersiz ve dengeli beslenmenin hem fiziksel hem psikolojik sağlığın sürdürülmesinde kritik önem taşıdığını söyledi.

Standartlaşma insan kaynaklı hataları azaltır

Japonya Uzay Ajansı (JAXA) astronotu Naoko Yamazaki, uzay araçlarının mekanik arızalara, yazılım ve insan kaynaklı hatalara karşı güvenli tasarlanması gerektiğini vurguladı. Geçmiş görevlerden çıkarılan derslerle araçların sürekli geliştirildiğini belirten Yamazaki, farklı kültür ve dillere sahip mürettebat yapısının araç tasarımlarına yansıtılması gerektiğini de dile getirdi. Terminoloji ve göstergelerin standartlaştırılmasının insan kaynaklı hataları azaltarak güvenliği artırabileceğini kaydeden Yamazaki, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin de güvenli uzay uçuşlarının vazgeçilmez unsurları arasında yer aldığını ifade etti.