Sivas'ta 3 bin 400 yıllık Hitit arşivi gün yüzüne çıktı

Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar'da yürütülen arkeolojik kazılarda, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesine ait devlet belgeleri gün yüzüne çıkarıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazı sezonunda antik Šamuḫa yerleşiminde Hitit Kralı II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasının bulunduğunu sosyal medya hesabından duyurdu. Önceki sezon ele geçirilen 53 tabletle birlikte arşivdeki toplam parça sayısı 184'e ulaştı.

21. yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi

Kazı ekibinin değerlendirmesine göre Kayalıpınar'daki kraliyet arşivi, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv niteliği taşıyor. Hititçe ve Hurrice kaleme alınan belgeler; dönemin devlet yönetimini, askeri gelişmelerini, inanç dünyasını ve kraliyet ailesinin yaşadıklarını doğrudan aktarıyor. Arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler yer alıyor.

Salgın, bebek prenses ve savaş alarmı

Tabletlerdeki en çarpıcı belgeler arasında şehirden şehre yayılan, özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgına ilişkin kayıtlar öne çıkıyor. Metinlerde, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun kehanet yoluyla takip edildiği, ardından hayatını kaybettiği ve cenaze ritüelinin gerçekleştirildiği aktarılıyor. Falcının krala gönderdiği bir tablette ise bebek prensesin Ziulila adlı kentte hastalandığı belirtiliyor; ancak bu kentin yeri henüz tespit edilemedi.

Arşivden çıkan bir diğer önemli belge grubu, Hitit devletinin askeri krizini gözler önüne seriyor. Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin Šamuḫa'daki krala gönderdiği mektupta, bölgenin düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor; asker, at ve savaş arabası takviyesi talep ediliyor. Mektupta, istenen desteğin ulaşmaması durumunda ordunun yok edileceği uyarısı da yer alıyor.

Kuş kehanetleri ve kâtiplik kültürü

Arşiv, Hititlerin inanç ve kehanet uygulamalarına ilişkin daha önce bilinmeyen bilgiler de sunuyor. Bir tablette kuş falcılarının Šamuḫa dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler günlük düzeninde kayıt altına alınmış; falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlar ayrıntılarıyla belgelenmiş. Bakan Ersoy, arşivin Hitit tarihi ve dinî uygulamalarının yanı sıra dönemin dil gelişimi ile kâtiplik kültürüne ilişkin de önemli yeni bilgiler içerdiğini vurguladı.

Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle 2021'den bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor. Eski Asur ve Hitit kaynaklarında Šamuḫa olarak geçen Kayalıpınar yerleşimi, Sivas'ın Yıldızeli ilçesinde yer alıyor.